Bodem

Bodem

Bescherming van de bodem is geregeld in de Wet bodembescherming (Wbb) en het besluit Bodemkwaliteit (Bbk). Gemeenten zijn bevoegd gezag voor de droge toepassing van grond en bagger en hebben een groot deel van hun taken als bevoegd gezag ondergebracht bij ODIJ, waaronder de afhandeling van meldingen, handhaving en de advisering hieromtrent. Hiertoe behoort ook het voorbereiden van bodemkwaliteitskaarten en bodembeheernota’s van de gemeente en van externe partijen binnen het grondgebied van de gemeente. De gemeente is ook bevoegd gezag (Wbb) bij de aanpak van nieuwe bodemverontreiniging en niet-ernstige bodemverontreiniging. Provincie Noord-Holland is bevoegd gezag voor sanering van oude gevallen van ernstige bodemverontreiniging. Deze taak wordt per 1-1-2016 in mandaat uitgevoerd door ODIJ.

In 2017 loopt de samenwerking met handhavingspartners in het ketenproject “Grondstromen” door. In het kader van dit project worden bij grondverzetbedrijven, aannemers, loonwerkers etc. controles uitgevoerd waarbij risicomomenten in de totale keten in beeld worden gebracht om daarop gerichte interventies te kunnen uitvoeren. Daarbij gaat het om administratief toezicht (doorlichten boekhouding), maar ook fysiek toezicht. Met toezicht in het kader van Bbk en Wbb (o.a. BUS-meldingen) is in 2016 een verdiepingsslag gemaakt.
Onderdeel van het basistakenpakket is de beoordeling van nul- en eindsituaties en monitoringsrapporten met betrekking tot de bodem bij bedrijven.

In dit hoofdstuk leest u meer over:

  1. Bodembeleid
  2. Oranje locaties
  3. Loodproblematiek
  4. Verstrekken van bodeminformatie
  5. Bodem bij gemeentelijke werken

Bodembeleid

Het nieuwe Bodemconvenant 2016-2020 richt zich op:

  • Spoedlocaties: het afronden van de spoedlocaties;
  • Gebiedsgericht grondwaterbeheer: inrichten van gebiedsgericht beheer voor die gemeenten die daartoe een indicatie hebben;
  • Ondergrond: transitie naar een duurzaam gebruik van de ondergrond middels een Structuurvisie Ondergrond (STRONG);
  • Wet- en regelgeving: transitie naar een nieuw bodemontwikkelingsbeleid na 2015 (herziening Wbb en implementatie Wbb in Omgevingswet).

Anticiperend op de integrale aanpak van de bodemproblematiek, maar vooral om de financiële risico’s die samen hangen met de uitvoering van het (Rijks)Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing-programma (ISV) te borgen is, onder regie van ODIJ, in 2010 een Bodemagenda 2010-2015 met daarin acties vastgesteld voor de IJmond- en Waterlandgemeenten (Landsmeer, Oostzaan, Waterland, Wormerland). De uitvoering hiervan wordt gecontinueerd en past binnen de afspraken over de wijze waarop de bodem en ondergrond wordt gebruikt en beheerd.

Oranje locaties

Met betrekking tot de oranje locaties uit het Bodemconvenant lijkt voor gemeenten een nieuwe opgave te liggen. Onderdeel van het Bodemconvenant is dat bevoegde overheden gebieden (de oranje gebieden) in beeld gaan brengen waar de grondwaterkwaliteit onvoldoende is en waarbij behoefte bestaat de kwaliteit op enige termijn te verbeteren ivm bedreiging en beperking (op termijn) van gebruik van grondwater (kwetsbare objecten). Het betreft locaties/gebieden met grondwaterverontreiniging die op zich geen “spoedeisend geval” zijn maar die gezamenlijk wel een risico vormen. Provincie Noord-Holland voert regie op dit proces. Als de oranje locaties in beeld zijn kan afgewogen worden en keuzes gemaakt worden om daar waar mogelijk nog tijdig (voor de komst van de Omgevingswet) het Wbb-instrument in te zetten (locaties beschikken en maatregelen ter (gedeeltelijke) verantwoordelijkheid bij terreineigenaren neer te leggen. ODIJ pakt dit in 2017 in afstemming met provincie op.

Loodproblematiek

Door het RIVM is eind 2015 het rapport ‘Diffuse loodverontreiniging in de bodem’ uitgebracht, voor een gemeenschappelijk beleidskader ten aanzien van de aanpak van de diffuse loodproblematiek. Het rapport beschrijft de stand van zaken rondom lood in bodem, gezondheid en bodemnormen. Uit het rapport blijkt daarnaast dat een loodverontreiniging bij een lagere concentratie dan de huidige norm voorschrijft al schadelijk kan zijn voor jonge kinderen. Inmiddels is de provinciale werkgroep “Provinciale communicatie rondom loodverontreiniging in de bestaande uitvoeringspraktijk Wbb” ingesteld. In deze werkgroep zijn alle omgevingsdiensten uit Noord-Holland vertegenwoordigd. Naast het uitwerken van verdere communicatie zal in 2017 door de provincie een onderzoek plaatsvinden naar risicogebieden met betrekking tot diffuse verontreinigingen. Hiertoe zullen we als omgevingsdienst informatie van locaties aanleveren waarbij het vermoeden bestaat dat de loodconcentraties hoog zijn en het gebruik van de locatie gevoelig.

Verstrekken van bodeminformatie

Er komt steeds meer regelgeving die erop gericht is dat bodeminformatie aan een ieder beschikbaar wordt gesteld. Daarom is het van belang dat wij ons proces op het gebied van bodeminformatie goed hebben georganiseerd. Alle bodemonderzoeken die bij ODIJ worden aangeboden worden ingevoerd in het bodeminformatiesysteem (BIS). Uitzondering is de niet Wbb-vergunningverlening gerelateerde bodeminformatie voor de gemeenten Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Edam-Volendam, Purmerend en Beemster die hun eigen bodeminformatie beheren. Voor deze 4 gemeente beheren wij alleen de provinciale data.

Naast burgers, bedrijven en gemeenten wordt bodeminformatie vooral geleverd aan makelaars, nutsbedrijven en milieuadviesbureaus. Voor deze partijen is een digitale service via internet beschikbaar (de omgevingsrapportage). Aanvullend kan gedetailleerde informatie worden geleverd en hebben enkele nutsbedrijven toegang tot ons BIS.

Bodem bij gemeentelijke werken

Gemeenten zijn aan- of verkopende partij en zijn als (professionele) contractpartij kwetsbaar. Er is geen expliciete verplichting tot uitvoeren bodemonderzoek bij transacties, maar er zijn wel (verregaande) consequenties als blijkt dat bodem verontreinigd is.

Voor alle werken waarbij de gemeente opdrachtgever is (en waarvoor ODIJ het volledige milieutakenpakket uitvoert), zoals civiele werken, herontwikkeling en reconstructie, aan- en verkoop van percelen, calamiteiten, begeleidt ODIJ het benodigd onderzoek, eventuele sanering, vertaling van onderzoeksresultaten in de (besteks)voorbereiding, afvoer, (tijdelijke) opslag en/of hergebruik van grond. Concreet begeleidt ODIJ diverse bodemonderzoeks- en saneringsprojecten door het voorbereiden en afstemmen van procedures met gemeenten en provincie, het opstellen van collegenota’s, het aanbesteden en begeleiden van en adviseren over bodemonderzoek, BUS-meldingen en saneringen en juridische ondersteuning bij procedures, klachten en claims. Ook in 2017 wordt geïnvesteerd in de contacten met de gemeenten en een structuur voor projectevaluatie geïntroduceerd.

ODIJ faciliteert tevens adviesbureaus in het uitvoeren van historisch onderzoek. Dit betreft onderzoek naar de verdenking ten aanzien van bodemverontreiniging op een locatie. Op basis van deze gegevens kan een onderzoeksstrategie passend bij het doel en de aanleiding van het te realiseren werk worden vastgesteld.